Қардағы жемсауыт

Қыс қатты болды. Қар барлық дәндер мен жидектерді басып қалды, Нұрланның терезесінің сыртындағы сарышымшықтарға жейтін ештеңе қалмады.

Күнде таңертең Нұрлан оларды үйеңкінің жалаңаш бұтағынан көретін. Кішкентай құстар үрпиіп, үлпілдек доптай домаланып, бір-бірін жылытып отыратын. Біреуі тіпті терезеге ұшып келіп, тұмсығымен әйнекті ақырын тықылдатты. Тық-тық.

— Ата, ол жем сұрап тұр! — деді Нұрлан.

Атасы терезеге келіп, құстарға қарады.

— Сұрап тұр, — деп келісті ол. — Қыста құсқа суықтан гөрі аштық қиын. Тоқ құс қатты аязда да тоңбайды. Келші, оларға көмектесейік.

Олар балконнан алманың ескі ағаш жәшігін алып келді. Атасы құстар екі жағынан да кіре алатындай етіп, оған терезешелер ойып, жемді қар баспасын деп шатыр жасады. Жаңа жоңқаның иісі шығып, Нұрлан оларды бұйра жапырақшадай алақанына жинады. Сосын ол жемсалғышты жасыл түске бояп, бүйіріне күн салды.

Жемсалғышты ас үй үстелінің дәл қарсысындағы желдеткіштің сыртына іліп қойды. Нұрлан оған тұзсыз күнбағыс дәнін салды, ал атасы шетіне тұзсыз бір кесек іш май байлады.

— Енді ережелер, — деді атасы. — Біріншісі: жем әрдайым болуы керек. Қыста құстарды тамақтандыра бастасаң, тоқтатуға болмайды. Олар енді саған үміт артып, қайта ұшып келеді. Екіншісі: тұзды, қуырылған тағам мен нан бермейміз. Құстарға олар зиян.

Алғашқы күні жемсалғыш бос тұрды. Нұрлан терезеге қайта-қайта жүгіріп барды, бірақ сарышымшықтар үйеңкіде отырып, жаңа үйшікке қырындай қарады.

— Олар сақ, — деді атасы. — Шыда.

Ал ертеңіне таңертең Нұрлан жемсалғыштың жанынан қара телпек киген сары төсті шымшықты көрді. Ол бір дәнді іліп алып, бұтаққа ұшып барды да, оны аяқтарымен қысып, тұмсығымен тықылдатты. Сосын екіншісі ұшып келді, үшіншісі, көп ұзамай жемсалғыштың маңы у-шу болды.

Күнде таңертең Нұрлан ең алдымен жемсалғышты тексеретін. Тіпті қатты ұйқысы келсе де, сыртта боран соғып тұрса да. Ол дән салып, демалыс күндері майды ауыстыратын. Көп ұзамай құстар одан қорықпай, ол желдеткішті ашқанда ұшып кетпейтін болды.

Ақпанға қарай жемсалғышқа сарышымшықтар ғана емес, басқа құстар да келетін болды. Бір күні таңертең үйеңкінің бұтағына шыршадағы ойыншықтай қып-қызыл суықторғайлар қонды. Олар маңғаз әрі асықпайтын, дәнді баяу жеп, ақырын ысқырып отырды. Нұрлан оларға демін ішіне тартып қарап, тіпті шайын да ұмытып кетті.

Атасы оған ескі дәптер берді, Нұрлан жемсалғышқа кімдер ұшып келгенін жазып отыратын болды: сарышымшықтар, торғайлар, суықторғайлар. Кейде оларды түрлі түсті қарындашпен салатын.

Көктемде қар еріп, ағаштар бүршік атты, құстар ормандар мен саябақтарға тарап кетті. Жемсалғыш босап қалды. Нұрлан сәл мұңайды, бірақ атасы енді құстардың өз жемі жеткілікті екенін айтты.

Ал күзде, алғашқы қар түскенде, сарышымшықтар сол терезеге қайта оралды. Біреуі әйнекке ұшып келіп, тықылдатты. Тық-тық. Олар ұмытпаған екен.

Кешке Нұрлан құстар таңертең тамақтансын деп, жемсалғышқа жаңа дән салды. Сосын жылы көрпесінің астына кіріп, терезенің сыртында қардың ақырын жауғанын тыңдады. Үйеңкінің бұтағында бір-біріне тығылып, тоқ сарышымшықтар ұйықтап отырды.

Қайырлы түн.